W polskim systemie prawnym istnieje kilka podstawowych form zatrudnienia – oprócz klasycznej umowy o pracę, często spotykane są również umowy cywilnoprawne, takie jak umowa zlecenie i umowa o dzieło. Choć zapewniają one większą elastyczność dla obu stron, to wiążą się także z ograniczeniem uprawnień, które przysługują pracownikom zatrudnionym na etacie. Warto jednak pamiętać, że zleceniobiorcy i wykonawcy dzieła również mają określone prawa i obowiązki, które powinny być respektowane.
Umowa zlecenie – co oznacza w praktyce?
Umowa zlecenie to porozumienie, w którym jedna strona (zleceniobiorca) zobowiązuje się do wykonania określonych czynności dla drugiej strony (zleceniodawcy), za wynagrodzeniem lub nieodpłatnie. W odróżnieniu od umowy o pracę, nie obowiązuje tu podporządkowanie pracownicze, a więc zleceniobiorca sam decyduje o sposobie wykonania zadania, chyba że strony ustalą inaczej.
Czas pracy na umowie zlecenie nie jest regulowany przepisami Kodeksu pracy – nie obowiązują tu normy dotyczące czasu pracy, przerw czy nadgodzin. To strony decydują o godzinach i trybie świadczenia usług. Nie oznacza to jednak całkowitej dowolności – jeśli zleceniobiorca wykonuje zadanie w sposób ciągły i w określonych godzinach, sąd może zakwalifikować taką umowę jako stosunek pracy.
Obowiązki zleceniobiorcy i zleceniodawcy
Podpisanie umowy zlecenia rodzi po stronie zleceniobiorcy szereg obowiązków, przede wszystkim:
- należyte wykonanie zlecenia,
- dbałość o interes zleceniodawcy,
- lojalność i współdziałanie w realizacji celu zlecenia.
Z drugiej strony, również zleceniodawca ma pewne obowiązki. Choć formalnie nie jest „pracodawcą” w rozumieniu Kodeksu pracy, powinien:
- zapewnić odpowiednie warunki do realizacji zlecenia,
- dokonać wypłaty wynagrodzenia (jeśli tak je określono),
- odprowadzić składki ZUS, jeśli umowa podlega oskładkowaniu.
Warto zaznaczyć, że obowiązki pracodawcy umowa zlecenie nie są tak rozbudowane jak w przypadku klasycznego stosunku pracy, ale zleceniodawca musi przestrzegać przepisów o minimalnym wynagrodzeniu godzinowym oraz obowiązków podatkowych i ubezpieczeniowych.
Umowa o dzieło
Z kolei umowa o dzieło opiera się na wykonaniu konkretnego rezultatu – np. stworzeniu projektu graficznego, napisaniu tekstu czy wykonaniu mebla. W tym przypadku wykonawca dzieła nie podlega żadnemu nadzorowi, sam organizuje swoją pracę i odpowiada za efekt.
W ramach tej umowy nie ma obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne, a wykonawca dzieła nie nabywa prawa do urlopu, chorobowego czy zasiłku. Brak też ochrony w przypadku wypowiedzenia – umowa wygasa z chwilą wykonania dzieła.
Czy można dochodzić swoich praw?
W przypadku wątpliwości co do charakteru zatrudnienia lub nieprawidłowego wykonywania obowiązków przez zleceniodawcę, osoba zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej ma prawo wystąpić na drogę sądową. Sąd może stwierdzić, że dana umowa faktycznie spełnia cechy stosunku pracy, co wiąże się z zupełnie innym zakresem ochrony.
Dlatego warto przed podpisaniem umowy dokładnie przeanalizować jej treść i – w razie wątpliwości – skonsultować się z profesjonalistą.
Podsumowanie
Choć umowy cywilnoprawne dają większą elastyczność niż etat, to wiążą się również z mniejszą ochroną prawną. Zarówno zleceniobiorcy, jak i wykonawcy dzieła powinni znać swoje prawa i obowiązki, aby świadomie podejmować decyzje zawodowe. W razie sporu – warto skorzystać z pomocy radcy prawnego.
Jeśli masz pytania dotyczące interpretacji umowy lub chcesz sprawdzić, czy Twoja sytuacja jest zgodna z przepisami, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią Radcy Prawnego Łukasza Chmiela. Oferujemy profesjonalne wsparcie w zakresie prawa cywilnego i pracy, dostosowane do indywidualnych potrzeb każdej sprawy.